Tussen PDF en EPUB

Ik hoef u uiteraard niet te overtuigen wat het belang is van lezen. En ook niet van het belang van leesmotivatie. Dat is hetzelfde als Jomanda er op te wijzen dat er meer is tussen hemel en aarde.

Over het belang van leesmotivatie hield Stichting Lezen in december een wetenschappelijk congres. Eliane Segers, bijzonder hoogleraar Lezen en Digitale Media, deed daar op het podium opvallende uitspraken. Bijvoorbeeld dat gamen en ander mediagedrag (anders dan iedereen denkt) niet ten koste gaan van lezen. Volgens onderzoek zijn jongeren die veel gamen namelijk meer genegen meer te lezen. ‘Gebruik digitale media dus juist om kinderen te motiveren tot lezen’, stelt Segers. Haar advies: zet digitale media in als hefboom om lezen/leesmotivatie te bevorderen én als ondersteuning in het leren lezen. Ik ben het roerend met haar pleidooi eens.

Immer

Zo ook Niels ’t Hooft. Als schrijver raakte hij gefrustreerd dat zijn uitgeverij alleen oog had voor de vormgeving van zijn papieren boek. Het e-book werd ongeveer met één terloopse klik op de knop ter wereld gebracht. Van PDF rechtstreeks naar EPUB. Geheel voorbijgaand aan de geavanceerde mogelijkheden van het leestuig anno nu. Daarom bedacht hij Immer. Een app die het lezen een boek op onze telefoon of tablet opnieuw uitvindt.

Het bouwen van de app ging gelijk op met continue lezerstesten. Zo blijkt dat digitale lezers het juist prettiger vinden als de woorden niet steeds afgebroken worden. Verder is er korte metten gemaakt met de ouderwetse (en milieuvriendelijke) gedachte dat pagina’s zo vol mogelijk moeten staan. Woorden, pagina’s, alinea’s en hoofdstukken worden in Immer daarom algoritmisch ingedeeld. De leesbaarheid en het leesplezier staan voorop.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt bovendien dat lezers bij digitaal lezen minder informatie opslaan. Dat komt omdat bij e-books niet zichtbaar is waar de tekst zich in het boek bevindt (spatialiteit). Ook hier heeft Immer een foefje voor ontworpen: gekleurde ringen. Lezers krijgen daarmee een duidelijke positie-indicatie. Zo zie je dus ook in één oogopslag of je nog net dat ene hoofdstuk kan uitlezen.

Met subtiele multimediale verrijkingen moet Immer het lezen nog aangenamer maken. De jongste roman van Arnon Grunberg, ‘Goede Mannen‘, is het eerste boek in het Immer gedaante. Bij dat boek kun je met je koptelefoon tijdens het lezen luisteren naar Canto Ostinato van Simeon ten Holt, net zoals Grunberg dat deed tijdens het schrijven.

Waar het eindigt, weten de appmakers nog niet. Zij blijven gewoon doorontwikkelen. Wel weten zij dat Immer geen overweldigende kermisattractie wordt. Subtiele game effecten zijn het uitgangspunt. Bijvoorbeeld door het aanzwengelen van omgevingsgeluiden om de spanning op te bouwen.

Ontspoord

Maar ook via sociale media kun je leesplezier aanjagen. Dat bewijst nota bene de NS. Zij kondigden begin dit jaar de eerste Nederlandse WhatsApp thriller aan: ‘Ontspoord’. Er was plek voor 2000 lezers. Binnen 2 uur waren al die plekken al vergeven. Via WhatsApp volgden die 2000 deelnemers een week lang het verhaal van Sarah, die na een werkborrel per ongeluk iets ziet wat ze nooit had mogen zien. Ze duikt onder en probeert haar onschuld te bewijzen, voor ze gevonden wordt…

Het verhaal bestond uit ruim 200 appjes die gedurende een week verstuurd werden. Tijdens de ochtendspits van maandag 28 januari verschenen de eerste berichten van ‘Ontspoord’. Daarvoor moesten de deelnemers wel eerst de personages (Sarah, Hans chef, Zarifa, Jens Tinder, Mams, Paps, Anoniem) toevoegen als WhatsApp contacten. Van deze personen kregen zij een week lang berichten, foto’s en video’s die samen een bloedstollende klopjacht vormden. Tijdens de spits op vrijdagmiddag vond de ontknoping plaats.

Als je deze trein hebt gemist, kun je ‘Ontspoord’ op deze fanblog terug lezen.

50-plussers

Ik noem bovenstaande voorbeelden, omdat ik een verontrustend blog las van Mark Deckers. Hij dook deze week in de KB jaarcijfers van e-books en zette de leeftijduitsplitsing van de afgelopen drie jaren op een rij. En dan krijg je onderstaand beeld. De groep 50-minners die e-books lenen wordt procentueel gezien elk jaar kleiner, de groep 50-plussers neemt ieder jaar toe. Wie heel snel redeneert ziet wat er gebeurt: de gemiddelde leeftijd van de e-booklezer stijgt elk jaar met een jaar. Blijkbaar slaat het huidige e-bookplatform minder aan bij tieners, twintigers, dertigers en veertigers.

Ambitie

In het beleidsplan 2019-2022 schrijft de KB dat het zoveel mogelijk mensen in aanraking wil laten komen met het geschreven woord. Dat is in een snel veranderende wereld geen gemakkelijke opgaaf. Maar één van de drie principes waarmee de KB deze veranderingen en ontwikkelingen tegemoet zal treden is ‘digitaal voorop’. Dat belooft dus wat voor de komende jaren. En gelukkig maar. We moeten namelijk meer zeilen bijzetten om 40-minners ook digitaal aan het lezen te krijgen. We moeten vernieuwend durven te zijn. We moeten leren van start-ups. We moeten leren van de NS.

Daarom wil ik mij als nieuwbakken lid van de Adviesgroep voordracht e-content niet alleen hard maken voor de ínkoop van landelijke e-content, maar juist voor de vérkoop. Omdat de vorm er toe doet.

Omdat er meer is tussen PDF en EPUB. Vraag maar aan Jomanda.

 

Bronnen: Lezen.nl, NOS op 3 Tech Podcast, NS.nl, Mark Deckers

Een gedachte over “Tussen PDF en EPUB

Ik ga graag hier het gesprek aan. Schrijf een reactie.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s