Nepnieuws 1 – Bibliotheek 0

Cubiss schreef het al terecht: “Nepnieuws, fake berichten en hoaxes bestaan al heel lang. Maar de verspreiding ervan gaat razendsnel sinds de opkomst van sociale media. Iedereen kan content plaatsen op internet. Daardoor lijken de grenzen tussen nieuws, nepnieuws en advertenties te vervagen. Het wordt steeds moeilijker om ze van elkaar te onderscheiden en een gefundeerde mening te vormen. Nu het internet een belangrijke nieuwsbron is en nepnieuws overal aanwezig is, is kritisch (leren) lezen en kijken belangrijker dan ooit.”

Niet voor niets biedt Cubiss een programma over nepnieuws aan. Ik juich dat toe. Als de bibliotheek van oudsher een toegangspoort is tot betrouwbare informatie, moeten de poortwachters niet alleen betrouwbare informatie beschikbaar maken, maar moeten zij ook uitleggen wát informatie (on)betrouwbaar maakt. En hoe burgers onbetrouwbaar nieuws kunnen herkennen. Om dat te kunnen, moeten bibliothecarissen als geen ander de wetten van het sociale medialandschap kennen. Steeds meer burgers wenden sociale media namelijk aan als primaire bron voor hun nieuwsvoorziening.

Social

Maar nota bene sociale media zijn anno 2017 uitgegroeid tot een moeras waar nepnieuws en clickbait (nieuwskoppen met controversiële, misleidende titels om zoveel mogelijk mensen te laten klikken) gebruikers naar obscure plekken trekken. Een betrouwbare nieuwsvoorziening om burgers goed te informeren wordt op sociale media door grote aantallen uitgevers en adverteerders met voeten getreden.

Zelf nemen de internetgiganten te weinig verantwoordelijkheid om onjuiste informatievoorziening op hun platforms tegen te gaan. Daarom zijn Facebook, Twitter én Google afgelopen week door het Amerikaans Congres op het matje geroepen. Zij moesten onder meer uitleg geven over hoe hun platforms gebruikt zijn door Russische adverteerders om de Amerikaanse presidentsverkiezingen te beïnvloeden.

Data

Gebruikers kunnen hier zelf ook iets aan doen. Zij helpen adverteerders en uitgevers met verkeerde intenties in het zadel door op sociale media veel persoonlijke data weg te geven. Facebook stoelt hier haar advertentiemodel op en ontwikkelt allerlei slimme algoritmes om met die data geautomatiseerde kansberekeningen uit te voeren. Zo kan Facebook op basis van likes en foto’s gebruikers profilen op geaardheid (hetero/homo), gemoedstoestand (depressief/gelukkig), politieke voorkeur (links/rechts) en welvaart (arm/rijk). Adverteerders op Facebook kunnen daarom heel gericht berichten pushen en zo nepnieuws precies in de doelgroep laten vallen.

Hoe meer data, hoe nauwkeuriger de algoritmes, hoe gepersonaliseerder de berichtgeving, hoe groter de kans dat een bericht in iemands straatje valt, hoe groter de kans op bevestiging van iemands overtuigingen, hoe minder men de neiging heeft om vraagtekens te plaatsen bij wat men leest.

Dit maakt burgers kwetsbaar. En ik voorspel u. Het spel wordt de komende jaren alleen maar schimmiger.

Audio, video

Ik laat u graag kennis maken met Lyrebird, een start-up die schrikbarend realistische manipulatie van audio en video tot leven laat komen. Door Lyrebird moeten wij niet vreemd opkijken als wij binnenkort Mark Rutte zien zeggen dat Nederland de oorlog verklaart aan België. Lyrebird beweert dat zij met behulp van kunstmatige intelligentie een stem kunnen nabootsen op basis van één minuut aan audio. Om dat te kunnen, hoeft de opname niet eens de woorden te bevatten die in de uiteindelijke audio worden uitgesproken. Willekeurige zinnen zijn voldoende. Het resultaat is nauwelijks te onderscheiden van de echte mens.

Luistert u hier maar eens naar deze audio. De volgende stap laat zich raden: levensechte videomanipulatie.

Een logisch scenario is dat deze technieken ergens de komende jaren de consumentenmarkt betreden en beschikbaar worden op iedere smartphone. Dat heeft ingrijpende gevolgen voor de nieuwsvoorziening. Het is niet ondenkbaar dat een vloedgolf van gemanipuleerde audio en video het vertrouwen in informatie totaal afbreekt, de groep die door nepnieuws in een eigen realiteit leeft alsmaar groeit, Facebookvideo’s internationale crises veroorzaken en velen zich over de smartphone of webcam voordoen als een ander. Laaggeletterden zullen nog eens extra vatbaar zijn voor dit soort bedrog omdat ze meer zijn aangewezen op beeld en geluid en minder – of niet – in aanraking komen met geschreven informatie.

Het Lyrebird team hoopt dat hun techniek leidt tot een brede discussie in de media en wil duidelijk maken dat audio niet altijd meer als bewijs kan worden gebruikt. Dat is, door technieken als Photoshop, al gebeurd met foto, maar ook video en audio moeten er dus aan geloven.

Bibliotheek

Hopelijk gaat deze discussie ook breed gevoerd worden in bibliotheekland. Want meer dan ooit is het kritisch waarderen van informatie een essentiële vaardigheid voor iedere burger. Helemaal nu in veel bibliotheken wordt gezocht hoe bibliothecarissen hun aanpak kunnen afstemmen op de wereld van vandaag en morgen, is het bijna onvermijdelijk om daar op in te zetten. Dus niet alleen betrouwbare informatie vrijgeven in de bibliotheek, maar ook leren wat informatie (on)betrouwbaar maakt, hoe burgers onbetrouwbaar nieuws kunnen herkennen en wat zij kunnen doen om samen nepnieuws aan banden te leggen.

Ik vind het geen gemiste kans voor bibliotheken. Wij hebben simpelweg nog geen team gevormd om nepnieuws op landelijk niveau te bestrijden, laat staan een schot op doel te hebben geschoten. Wie durft samen hun keeper op te zoeken?

Met dank aan: decorrespondent.nl, numrush.nl.

Advertenties

Ik ga graag hier het gesprek aan. Schrijf een reactie.

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s